Wraz ze wzrostem popularności zabiegów estetycznych, wzrasta również liczba spraw dotyczących odpowiedzialności prawnej za nieudany zabieg kosmetyczny. Kosmetolog może bowiem zostać pociągnięty do odpowiedzialności cywilnej lub karnej za „błąd w sztuce”. Właściciel gabinetu kosmetologicznego powinien być świadomy ciążącego na nim ryzyka odpowiedzialności prawnej. Dlatego też powinien dążyć do jego ograniczenia.
Natalia Stojanowska
Przykładowo posiadać OC czy dobrze przygotowane umowy z podwykonawcami. Warto pamiętać o wewnętrznych procedurach i politykach, a także odbierać prawidłowo skonstruowaną zgodę na zabieg kosmetyczny.
Co znajdziesz w artykule?
Zabieg kosmetyczny
Definicji zabiegu kosmetycznego próżno szukać w przepisach prawa. To zwrot potoczny, który wykorzystują różne grupy zawodowe. Pojęcia tego używają kosmetyczki, kosmetolodzy, lekarze, w tym lekarze medycyny estetycznej.
To oznacza, że nie każdy zabieg kosmetyczny w ujęciu prawnym tak jest kwalifikowany. Zabieg kosmetyczny może być tak naprawdę zabiegiem estetycznym, medycznym lub leczniczym. Prawidłowa kwalifikacja wskazuje czy należy stosować odpowiednio ustawę o zawodach lekarza i lekarza dentysty czy też nie. Dodatkowo wyznacza kwestię ewentualnej odpowiedzialności prawnej i jej zakresu.
Odpowiedzialność cywilna
Klient, który uważa, że zabieg kosmetyczny wykonano nieprawidłowo może dochodzić roszczeń odszkodowawczych na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Może powołać się na odpowiedzialność z czynu niedozwolonego (odpowiedzialność deliktowa) lub umowy (odpowiedzialność kontraktowa).
a. odpowiedzialność deliktowa
Z odpowiedzialnością deliktową mamy do czynienia, gdy osoba wykonująca zabieg nie przestrzega instrukcji przez co dochodzi do powstania szkody u klienta. Klasycznym przykładem jest sytuacja kiedy kosmetyczka wykonując dany zabieg nie przestrzega instrukcji użytkowania lub procedury działania. Mianowicie chodzi o instrukcję stosowania określonych narzędzi, substancji kosmetycznych czy wymogów higienicznych. W efekcie takiego działania (zaniechania) zabieg wykonano nieprawidłowo. Efektem takiego działania jest szkoda (np. oparzenia).
| Art. 415 Kodeks cywilny Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. |
b. odpowiedzialność kontraktowa
Oprócz odpowiedzialności deliktowej właściciel salonu może zostać pociągnięty do odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Choć w gabinecie klient nie podpisuje wielostronicowych papierowych umów, to jednak należy pamiętać, że w salonie zawierana jest umowa.
| Art. 471 Kodeks cywilny Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. |
c. odpowiedzialność za osoby trzecie
Dodatkowo właściciel gabinetu musi zdawać sobie sprawę, że może zostać również pociągnięty do odpowiedzialności w przypadku wyrządzenia szkody przez osobę podlegającej jego kierownictwu. Najczęściej dotyczy to osób zatrudnionych w gabinecie na umowę o pracę.
| Art. 430 Kodeks cywilny Kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności. |
W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, to właściciel gabinetu kosmetologicznego musi naprawić szkodę jako pracodawca.
Dopiero jeżeli pracodawca naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, może dochodzić od pracownika – na zasadach określonych w kodeksie pracy – zwrotu wypłaconego tej osobie odszkodowania. Nie zawsze jednak pracodawca uzyska zwrot wypłaconego odszkodowania – w całości lub w ogóle. Wynika to z faktu, że nie zawsze działanie pracownika wyrządzające szkodę i powodujące odpowiedzialność pracodawcy wobec osoby trzeciej, zostanie uznane za zawinione w rozumieniu kodeksu pracy. Dlatego też tak ważne jest świadome zatrudnianie odpowiednich osób.
| Art. 120 Kodeks pracy § 1 W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. § 2 Wobec pracodawcy, który naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, pracownik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w przepisach niniejszego rozdziału. |
W przypadku, gdy osoby pracujące w salonie kosmetologicznym współpracują na innej umowie niż umowa o pracę, to ustalenie odpowiedzialności bywa jeszcze bardziej problematyczne. Kluczowe znaczenie będzie miała dobrze przygotowana umowa o współpracy zabezpieczająca właściciela salonu. Odpowiedzialność w dużej mierze będzie uzależniona od treści zawartej umowy pomiędzy właścicielem gabinetu kosmetycznego a osobą wykonującą zabieg.
Zawarta umowa musi również odzwierciedlać faktycznie wykonywane zadania oraz rodzaj umowy. Ma to istotne znaczenie, gdyż w przypadku sporu sądowego sąd analizując sprawę może dojść do przekonania, że choć formalnie została zawarta umowa zlecenia, to w praktyce należy ją uznać za umowę o pracę (Wyrok SO w Łodzi z dnia 13.10.2015 r., III Ca 683/15). W konsekwencji taka kwalifikacja będzie miała niebagatelne znaczenie przy ustalaniu odpowiedzialności prawnej właściciela salonu.
Odszkodowanie czy zadośćuczynienie
Za źle wykonany zabieg klient może dochodzić nie tylko odszkodowania za wyrządzoną szkodę, ale również zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
Odszkodowanie stanowi naprawienie szkody obejmującej wszelkie wynikłe z tego powodu koszty związane z pokryciem strat materialnych.
Należy do nich zaliczyć:
- koszty leczenia;
- koszty dojazdów do placówek medycznych;
- koszty leków;
- utracone zarobki, itp.
Poniesione przez osobę poszkodowaną wydatki determinują wysokość odszkodowania. Wydatki te należy udokumentować przedstawiając faktury imienne, rachunki lub inne dokumenty wykazujące zasadność poniesionych kosztów.
Zadośćuczynienie ma zrekompensować klientowi cierpienie fizyczne oraz cierpienia psychiczne. [Jego] wielkość zależy od oceny całokształtu okoliczności, w tym rozmiaru doznanych cierpień, ich intensywności, trwałości czy nieodwracalnego charakteru. Przy ustalaniu rozmiaru cierpień i ujemnych doznań psychicznych powinny być przede wszystkim uwzględniane zobiektywizowane kryteria oceny, jednakże w relacji do indywidualnych okoliczności danego przypadku. Ponadto zadośćuczynienie ma posiadać charakter kompensacyjny i obiektywnie rzecz biorąc musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, nie może być ani symboliczne ani zbyt wygórowane, a jego kwota winna być tak dobrana, aby odpowiadała aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (wyrok SA w Krakowie z dnia 12.07.2017 r., I ACa 137/17).
Poniżej znajdują się przykłady zasądzonych kwot tytułem zadośćuczynienia:
- Zabieg epilacji światłem. Klient doznał poparzenia 2% powierzchni ciała. Sąd zasądził zadośćuczynienie w wysokości 30.000,00 zł.
- Makijaż permanentny. W wyniku zabiegu niepoprawnie wykonano kreskę na powiekach i ustach. Sąd zasądził zadośćuczynienie w wysokości 3.500,00 zł.
- Zabieg powiększenia ust. W wyniku zabiegu pojawiły się efekty uboczne, tj. opuchlizna, widoczne grudki czy asymetria. Sąd zasądził zadośćuczynienie w wysokości 10.000,00 zł.
Odpowiedzialność karna
Oprócz odpowiedzialności cywilnej, osoba wykonująca zabieg może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej. Przy ustalaniu odpowiedzialności decydujące znaczenie będzie miał fakt, czy klient wyraził zgodę na zabieg oraz prawidłowe zakwalifikowanie powstałej szkody na osobie. A mianowicie – czy w wyniku nieudanego zabiegu kosmetycznego doszło do lekkiego średniego czy ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
a. naruszenie nietykalności cielesnej
Po pierwsze, na gruncie prawa karnego, dokonanie czynności ingerującej w ciało człowieka bez jego uprzedniej zgody może zostać potraktowane jako naruszenie nietykalności cielesnej. Między innymi to dlatego tak ważne jest odebranie pisemnej i prawidłowo przygotowanej zgody na zabieg kosmetyczny.
| Art. 217 Kodeks karny § 1 Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 2 Jeżeli naruszenie nietykalności wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności, sąd może odstąpić od wymierzenia kary. § 3 Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego. |
b. zabieg bez zgody
Oprócz tego, odebranie zgody klienta na zabieg jest również kluczowe w przypadku zabiegów leczniczych. Po pierwsze dlatego, że choć w potocznym rozumieniu dany zabieg jest nazywany zabiegiem kosmetycznym, to tak naprawdę może to zabieg medyczny.
Po drugie choć przepis dotyczy wyłącznie zabiegów leczniczych, to istnieją poglądy wskazujące, że taki zabieg to wszelkiego rodzaju świadczenia zdrowotne. W zależności od tego z jakim zabiegiem kosmetycznym mamy do czynienia może on zostać zakwalifikowany do tej grupy lub nie.
| Art. 192 Kodeks karny §1 Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. §2 Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. |
c. lekki lub średni uszczerbek na zdrowiu
Wreszcie w zależności od powstałej szkody, osoba wykonująca zabieg może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej z tytułu spowodowania uszczerbku na zdrowiu. Zakres odpowiedzialności będzie zależał od tego czy spowodowana szkoda to lekki, średni lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.
| Art. 157 Kodeks karny § 1 Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2 Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 3 Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. § 4 Ściganie przestępstwa określonego w § 2 lub 3, jeżeli naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia nie trwał dłużej niż 7 dni, odbywa się z oskarżenia prywatnego, chyba że pokrzywdzonym jest osoba najbliższa zamieszkująca wspólnie ze sprawcą. § 5 Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa, ściganie przestępstwa określonego w § 3 następuje na jej wniosek. |
d. ciężki uszczerbek na zdrowiu
Odpowiedzialności karnej podlega osoba, która powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu. W zależności od stopnia tego uszczerbku oraz długości trwania rozstroju zdrowia sprawca podlega karze grzywny ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności.
| Art. 156 Kodeks karny § 1 Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci: pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. § 2 Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 3 Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 5, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności. |
Warto również pamiętać, że zgoda pokrzywdzonego klienta, nawet w pełni świadoma i dobrowolna, przy spowodowaniu ciężkiego uszkodzenia ciała nie wyłącza odpowiedzialności karnej (wyrok SN z 17.05.2022 r., III KK 380/20).
Podsumowanie
Nieprawidłowo wykonany zabieg kosmetyczny może wiązać się z odpowiedzialnością zarówno cywilną, jak i karną. Właściciel gabinetu kosmetycznego powinien być świadomy ciążącego na nim ryzyku odpowiedzialności prawnej i dążyć do jej ograniczenia.
Natalia Stojanowska
Radca prawny, mediatorka, praktykuje prawo w dziedzinie umów, e-commerce, RODO, zarządzania bezpieczeństwem informacji. Absolwentka Programu LL.M. – prawo amerykańskie na Uniwersytecie Oregońskim w Oregonie, USA. Wspiera prawnie biznesy online w ich działalności. Pomaga przy tworzeniu sklepów online i wprowadzaniu e-produktów do sprzedaży online. Pokazuje, jak sprzedawać w sieci zgodnie z prawem. Autorka książki „Konkurs w social mediach. Jak przeprowadzić go zgodnie z prawem?” Na swoim blogu www.stojanowska.com/blog pomaga przedsiębiorcom zrozumieć zawiłości prawne.
Bibliografia:
- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2022 r., sygn. III KK 380/20, Lex.
- Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 13 października 2015 r., sygn. III Ca 683/15, Lex.
- Wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 25 czerwca 2018 r., sygn. I C 600/15, Lex.
- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12.07.2017 r., sygn. I ACa 137/17, Lex.
- Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. XIV C 71/17, Lex.
- Wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 29 czerwca 2017 r., sygn. II Ca 383/17, Lex.
- Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt VI Ka 581/19, Lex.
- M. Meder-Kobiela, Zabieg kosmetyczny w aspekcie wykładni prawa, Kosmetologia estetyczna 5/2019, vol. 8, (online:) https://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2019/11/ke2019.5-8.pdfdostęp: 8.08.2023 r.
- S. Banaś, Aspekty prawne zabiegów kosmetycznych wykonywanych przez kosmetologa, Kwartalnik Prawa Publicznego nr 2/2015, (online:) https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/kpp/article/download/118/119/, dostęp: 8.08.2023 r.
- K. Jaśkowski [w:] E. Maniewska, K. Jaśkowski, Kodeks pracy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 120, Lex.
